Anotación II

Mércores. Hoxe teño clases de Xeografía de Galicia e Xeografía dos Transportes. O venres ás 20 horas vou entrar en directo para a Radio Galega. Vanme entrevistar sobre a eterna cuestión dos aeroportos galegos. Semella que é unha roda de hamster o tema este. Podemos crear comités de rutas, podemos elaborar plans, facer seminarios, podemos tentar o que queiramos, que este tema seguirá bloqueado. Unha das probas de que non hai ningún tipo de planificación territorial do transporte é que cando se proxectou a vía férrea de alta velocidad entre A Coruña e Vigo non se pensou en facer unha conexión co Aeroporto de Santiago de Compostela. Lavacolla é o único aeroporto dos tres galegos que pode medrar, e o que pode asumir unha expansión futura. Ao non haber ningún plan, cada un dos aeroportos é simplemente unha empresa, e é xestionada como tal. Podía ser unha granxa de polos, unha fábrica de vidro ou un parque temático. A planificación é totalmente individual. Ao aeroporto retíraselle a súa condición de terminal de transporte, de axente de desenvolvemento territorial, de "gateway" dunha rexión. Só importa a rendibilidade económica directa das operacións económicas que teñen lugar no aeroporto. Porén, un aeroporto é unha peza do xadrez da vertebración territorial do territorio. Un aeroporto está ao servizo dun territorio concreto e convértese nunha forza extraordinaria de progreso e crecemento (non só neceasariamente económico). Por iso, para que os tres aeroportos galegos traballen de xeito solidario e non se pisen os uns aos outros, cómpre ter unha estratexia territorial integral en Galicia. E a estratexia non pode limitarse ao transporte aéreo. Os aeroportos aliméntanse de viaxeiros que chegan en coche ou en autobús. En tren, imposible, porque en ningún dos tres aeroportos galegos hai estación de ferrocarril. Hai que pensar sobre isto. Hai que ter un modelo de territorio e facer que a planificación do transporte a mobilidade optimicen todos os recursos existentes. Se non o facemos, gañará o Sá Carneiro. A min non me importa ir ao Sá Carneiro, pero gustaríame que tivésemos unha maior oferta de rutas directas desde Galicia. Cómpre reflexionar.

Anotación I

Volveu chover. A Semana Santa foi calorosa, mesmo de máis. Os meus foron uns días de burocracia sen fin. Luns, martes e mércores enchín unha morea de papeis e formularios en liña da ANECA. Hoxe foi Luns de Pascua, pero non pasou nada no mundo arredor de min que me fixese sentir o día que era. Onte foi Domingo de Pascua e tampouco pasou nada que me lembrase o día especial que era. Definitivamente a relixión vai quedando atrás para moita xente, para a inmensa maioría da xente, pero non para toda. O de Oriente Medio é un auténtico desastre. Non sei onde irá parar todo isto. O Estreito de Ormuz é agora a moeda de cambio. Puro determinismo xeográfico. Un funil por onde pasan toneladas e toneladas de petróleo e gas. E así estamos. Mentres tanto, mentres agardamos a ver con qué pé se ergue o Señor Laranxa, desfrutemos. E aquí sigo, enganchado ao portátil preparando unhas táboas de Excel para a comisión de validacións de mañá. Son case as doce da noite e vou ir pechando.

Concerto da Xove Orquestra da OSG na Coruña: obras de Shostakóvich e Orff

O concerto do domingo 5 de abril de 2026 no Palacio da Ópera da Coruña foi unha experiencia excepcional, protagonizada pola Xove Orquestra da Sinfónica de Galicia baixo a dirección de Josep Caballé. Esta agrupación, integrada por músicos de diversos puntos da península que se reúnen trimestralmente tras os períodos vacacionais, ofreceu unha actuación memorable que comezou ás 19:00h ante un auditorio practicamente cheo. O programa iniciou coa Sinfonía n.º 1 en fa menor, Op. 10 de Dmitri Shostakóvich, unha obra de xuventude que, aínda que non é das máis canónicas do autor ruso, resulta fascinante por como anticipa o seu xenio futuro a través de ritmos desiguais e uns golpes de timbal que impactan profundamente no oínte. Na súa música pálpase unha angustia nacida da pulsión por vivir nun contorno hostil e opresivo. 

A segunda parte estivo dedicada á espectacular Carmina Burana de Carl Orff, unha peza fundamental para achegar a música clásica ao gran público pola súa forza sonora e visual. Nesta interpretación participaron o Coro da OSG, o Coro infantil da OSG e os solistas Rocío Martínez (soprano), Guillém Batllori (barítono) e José Manuel Guinot (tenor). No entanto, a deficiente acústica do edificio dificultou a escoita das voces, especialmente a do tenor, que quedou algo opacada pola estrutura do palacio. Reafirmo a miña convicción de que só a música en vivo, pola súa natureza puramente analóxica, posúe a capacidade de conmover de verdade. Resulta asombroso como se crea algo tan marabilloso a partir de madeira, cordas e metais, sen necesidade de baterías nin pantallas; por iso, aínda que entendo a comodidade dos iPads nos atrís, súmome á postura dos conservatorios que reivindican o papel para preservar ese compoñente eterno e natural da arte musical.

Inauguración de exposición de Lodeiro

Estupenda tarde a de hoxe na Fundación Museo do Gravado á Estampa Dixital de Galicia, en Artes (Ribeira). Presentouse un documental sobre Xosé Telmo Lodeiro (Vigo, 1930-1996), a súa vida e a súa obra, no que participaron a súa viúva e filla. Tamén interviron dando testemuña algúns dos seus amigos pintores e académicos que investigaron sobre el. No acto deuse por inaugurada unha exposición que contén unha escolma da obra gráfica de Lodeiro. 

Os gravados son poderosos. Chamáronme a atención dous, en concreto, onde se representan bloques de edificios. Este perfil inequivocamente urbano da obra de Lodeiro nos anos 1970s reflicte, unha vez máis, que a imaxe, cliché ou topicazo dunha Galicia rural era, xa a estas alturas, un anacronismo e unha falacia. A obra a cor é radiante, expansiva e moi xeométrica. Lodeiro adoptou a expresión a base de cores vivas quizais após a súa viaxe a México. O pintor da xeometría dialoga coas vangardas e o pop-art, nunha explosión lumínica e de enerxía. Lodeiro é Vigo e Vigo é Lodeiro. Parabéns ao MUGART e ao seu director Pastor Rodríguez, así como ao comisario da exposición, Carlos L. Bernárdez.

Música na época analóxica e na dixital

Como era ser 'fan' musical na época analóxica? Lembro ben que esta foi a miña primeira partitura "non para piano" que merquei na miña etapa do conservatorio. Foi en Casa Beethoven, nas Ramblas, en Barcelona. Debía ser algo así como 1993 ou tal vez 1994 (tanto ten). Naquela época, facerse cunha partitura de bolso como esta non era tan doado e rápido como baixala da rede hoxe. 

O mundo hiperactivo actual permite dispoñer de todo, a todas horas e en calquera lugar. O mundo de antes, por contra, era moi 'correoso' cos que comezaban a explorar músicas, libros e moitas máis cousas. Porén, cada partitura que chegaba án mans dun era un milagre, algo excepcional. O mesmo pasaba coa música gravada. O outro día comentaba con @psanquin que para mercar un CD de Deutsche Grammophon había que xuntar 3.000 pesetas (18 euros actuais), o que non era tan sinxelo daquela. Mercabamos os CDs que podiamos, intercambiabamos partituras (había anuncios nos taboleiros dos conservatorios para poñer en contacto xente para iso 😅), gravabamos de Radio 2 (agora Radio Clásica) e, sobre todo, iamos aos concertos que podiamos. Había pouco que nacera a @osggalicia e na Coruña comezaba a haber unha programación musical en condicións. Penso que tiven a miña conta de correo no ano 1999. No 2000 estiven tres meses en Canadá e lembro que o email era xa o estándar da comunicación a longa distancia. A medida que apareceron Napster (1999), Kazaa (2001), MySpace (2003) e SoundCloud (2007) o CD foi esmorecendo pouco a pouco. No 2008 apareceu Spotify.. e ata agora. A pregunta que me fago é que tería sido de Bach, Mozart, Brahms ou mesmo Shostakóvich, que faleceu en 1975 (10 meses despois de que eu nacese) se na súa época tiveran acceso ilimitado a partituras e músicas gravadas como temos agora. É algo que non poderemos saber nunca e probablemente sexa mellor así. O que me segue a parecer fascinante é que estas vellas partituras en papel, primorosamente encadernadas, conectan máis co século XIX que o Newzik que emprega hoxe un intérprete. Ao final, a partitura en papel de 1994 está máis perto do espírito e a estética de 1878 (ano no que se estreou o concerto de Brahms) que do forScore que empregamos en 2026.

Shostakóvich, recuerdos de una vida (I)

¡Ay, don Marcelino, don Marcelino!

Realmente, leer la "Historia de España" de Marcelino Menéndez Pelayo (1856-1912) es comprender muchas de las paranoias que siguen atormentando a propios y extraños en este país.

Esta edición de 1941, en "Cultura Española" promete horas y horas de entretenidas lecturas. El prólogo, de 1933, de Jorge Vigón (militar y posterior ministro de Franco) pone el listón muy alto: "El amor de Menéndez y Pelayo a España desborda de cada una de las páginas que nos ha legado. Un amor profundo y ancho que abarca a todas y a cada una de las regiones para fundirlas en el crisol ardiente de su corazón. Cataluña era ya en vida de don Marcelino el punto doloroso del que sufría España." 

Pero vayamos ya con Don Marcelino y su florida pluma: "Lo que con el nombre de civilización árabe se designa, lejos de ser emanación espontánea ni labor propia del genio semítico, le es de todo punto extraña y aun contradictoria con él; como lo prueba el hecho de no haber florecido jamás ningún género de filosofía ni de ciencia entre los árabes ni entre los africanos, y sí sólo en pueblos islamizados, pero en los cuales predominaba el elemento indo-europeo, y persistían restos de una cultura anterior de origen clásico, como en Persia y en España, donde la gran masa de renegados superaba en mucho al elemento árabe puro, al sirio y al bereber". 

A continuación leemos: "No todos los muladíes eran impenitentes y pertinaces: a muchos punzaba el buen ejemplo de los muzárabes cordobeses, protesta viva contra la debilidad y prevaricación de sus hermanos".

Seguimos..."La llamada tolerancia es virtud fácil; digámoslo más claro, es enfermedad de épocas de escepticismo o de fe nula. El que nada cree, ni espera en nada, ni se afana y acongoja por la salvación o perdición de las almas, fácilmente puede ser tolerante."

Y por fin, el célebre y mítico colofón: "España, evangelizadora de la mitad del orbe; España martillo de herejes, luz de Trento, espada de Roma, cuna de San Ignacio...; esa es nuestra grandeza y nuestra unidad: no tenemos otra. El día en que acabe de perderse, España volverá al cantonalismo de los Arévacos y de los Vectones, o de los reyes de Taifas."